Rezydent podatkowy. Te rzeczy decydują o tym, gdzie płacisz podatki

Postępująca globalizacja, jak i również coraz częstsze inwestycje zagraniczne Polaków sprawiają, że ich rozliczenie podatkowe w Polsce nie jest rzeczą oczywistą. O tym, jakie obowiązki ma rezydent podatkowy danego kraju i co decyduje o uzyskaniu tego statusu, mówią eksperci.

Zdjęcie: Doidam 10/Shutterstock

Kwestia rozliczeń podatkowych za granicą to temat powracający chociażby w trakcie analizy danych związanych z inwestycjami, jakich Polacy dokonują w obszarze nieruchomości. Przy okazji ostatniego artykułu związanego z rynkiem hiszpańskim, wyjaśnialiśmy błędne przekonanie o jedynym czynniku decydującym o tym, w jakim kraju podatnik powinien rozliczać się z fiskusem. Rezydent podatkowy w danym kraju to status, który w rzeczywistości można uzyskać bowiem za sprawą wielu czynników.

Rezydent podatkowy w myśl polskich przepisów

W świetle przepisów, rezydent podatkowy w Polsce to osoba, która podlega w kraju nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu. Oznacza to, że musi ona rozliczać przed polskim urzędem skarbowym całość swoich dochodów, zarówno z kraju, jak i z zagranicy. Polska ustawa o PIT przewiduje dwa podstawowe kryteria, które mogą skutkować takim obowiązkiem. Tym, który pod uwagę bierze większość podatników, jest przebywanie w Polsce dłużej niż przez 183 dni w danym roku podatkowym. Często zapomina się jednak o pozostałych warunkach.

A rezydentem danego kraju stać się można również za sprawą posiadania w nim centrum swoich interesów życiowych lub gospodarczych. To tego kryterium dotyczy w praktyce najwięcej prawnych sporów.

„W sprawach o rezydencję podatkową nie wystarczy powiedzieć: mieszkam za granicą. Trzeba umieć to pokazać. Liczą się dokumenty, fakty i spójna historia życia podatnika. Sam pobyt poza Polską może być ważny, ale równie istotne jest to, gdzie naprawdę koncentrują się jego sprawy osobiste i gospodarcze” – mówi Wojciech Pławiak, partner w Kancelarii Litigato.

Kluczowa jest właściwa analiza

W sporze o rezydencję podatkową należy brać także pod uwagę przepisy dotyczące konkretnego kraju. Przykładem są Zjednoczone Emiraty Arabskie, gdzie umowa o unikaniu podwójnego opodatkowania zawiera specyficzne postanowienia dotyczące rezydencji. Po stronie tego kraju odwołują się one między innymi do miejsca zamieszkania oraz obywatelstwa ZEA. Sam brak obywatelstwa emirackiego nie powinien jednak przesądzać o polskiej rezydencji podatkowej.

Kluczowa jest kolejność analizy. Najpierw trzeba sprawdzić, czy na gruncie krajowych przepisów podatnik w ogóle ma miejsce zamieszkania dla celów podatkowych w Polsce. Dopiero jeśli dwa państwa jednocześnie uznają daną osobę za swojego rezydenta, zastosowanie mają reguły umowy międzynarodowej.

„Błędem jest zaczynanie analizy od umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania, z pominięciem polskiej ustawy. Umowa rozstrzyga kolizję dwóch państw, ale najpierw trzeba odpowiedzieć na podstawowe pytanie: czy Polska w ogóle ma prawo opodatkować całość dochodów tej osoby. Brak obywatelstwa ZEA nie może sam z siebie zastąpić tej analizy” – wskazuje ekspert.

Dubajski przykład

Partner Litigato przywołuje przykład, w którym to właśnie ta kancelaria reprezentowała podatniczkę. Sprawa dotyczyła Polki, która w 2023 r. wyjechała do Zjednoczonych Emiratów Arabskich, przebywała tam ponad 183 dni, mieszkała z rodziną w wynajmowanym lokalu i pracowała zdalnie z Dubaju dla litewskiej spółki. Jednocześnie zachowała jednak część związków z Polską. Dotyczyło to między innymi posiadanych nieruchomości, rachunków bankowych oraz wcześniejszych umów.

Mimo to, polski urząd skarbowy odmówił jej zwrotu podatku. W swojej ocenie za decydujący uznał brak obywatelstwa ZEA. To w jego ocenie sprawiało, że podatniczka nie mogła zostać potraktowana jako rezydentka Emiratów w rozumieniu umowy międzynarodowej. Organ odwoławczy uchylił niekorzystne rozstrzygnięcie. Po ponownej analizie urząd uznał, że silniejsze związki podatniczki znajdowały się w Zjednoczonych Emiratach Arabskich. W efekcie zwrócono jej ponad 75 tys. zł podatku.

W tym przypadku znaczenie miała również sama umowa o pracę. Ta była wykonywana z Dubaju na rzecz litewskiej spółki i nie miała bezpośredniego związku z Polską. Organ podatkowy mógł opodatkować dochody związane z Polską, ale nie miał podstaw, aby objąć podatkiem całość zagranicznych dochodów tylko dlatego, że podatniczka była obywatelką Polski.

Jakie dowody należy gromadzić?

Podatnicy powinni również pamiętać o tym, że w przypadku sporu o status rezydenta kluczowe są dowody, a nie sama deklaracja. Eksperci wskazują wyraźnie co może być pomocne w ustaleniu rzeczywistego kraju rezydencji podatkowej.

W tym przypadku znaczenie mogą mieć m.in. umowa najmu lub inne potwierdzenie miejsca zamieszkania za granicą, informacje dotyczące legalnego pobytu, miejsce pobytu małżonka i dzieci, miejsce wykonywania pracy, zagraniczne rachunki i wydatki, lokalne ubezpieczenie, telefon, media, potwierdzenia aktywności gospodarczej oraz ograniczenie faktycznej aktywności życiowej w Polsce.

Dodatkowo, nie każdy związek z krajem ojczystym przekreśla możliwość zagranicznej rezydencji podatkowej. Nieruchomość, konto bankowe czy wcześniejsze zobowiązania mogą mieć znaczenie. Nie muszą jednak przesądzać sprawy, jeśli realne życie podatnika zostało przeniesione do innego państwa.

„W takich sprawach materiał dowodowy ma decydujące znaczenie. Trzeba pokazać, gdzie podatnik rzeczywiście mieszkał, gdzie przebywała jego rodzina, skąd wykonywał pracę, jakie miał zobowiązania, rachunki, umowy i codzienne sprawy. Dopiero pełny obraz sytuacji pozwala przekonać organ, że faktyczne związki z zagranicą są silniejsze niż z Polską” – podsumowuje Wojciech Pławiak.